การตักบาตร กับคนไทย หรือชาวพุทธ ถือว่าไม่ใช่เรื่องแปลกใหม่ เราต่างก็เติบโตมากับวัด ยอมต้องเคยทำบุญ ตักบาตร เข้าวัด ด้วยกันทั้งนั้น การเปลี่ยนที่ ตักบาตร ก็ถือว่าเป็นบรรยากาศแปลกใหม่ของพวกเราทีมงาน รูท อิท! แต่ ความประทับใจในบรรยากาศของการ ตักบาตรที่หลวงพระบาง แห่งนี้ กลับติดตา ตรึงใจ ของพวกเรา ตั้งแต่เช้าวันนั้น จนถึงวันนี้.....
ก่อนจะมาเล่าเรื่องบรรยากาศ ของการตักบาตรที่หลวงพระบางของชาวหลวงพระบางที่ทำให้พวกเราตรึงตราใจนั้น ขอทำหน้าที่ของนักเล่าเรื่องที่ดี ที่ต้องให้ข้อมูลความเป็นจริง ของประเพณีการตักบาตรที่หลวงพระบางก่อน
การตักบาตร ถือประเพณีอย่างหนึ่งของชาวพุทธปฏิบัติ ที่ถือปฏิบัติกันมาแต่สมัยพุทธกาล ชาวพุทธทั่วทั้งโลก ถือว่า การตักบาตร เป็นการสร้างกุศล และเป็นการแผ่ส่วนกุศลให้กับญาติผู้ล่วงลับไปแล้ว โดยพระภิกษุสงฆ์จะถือบาตรออกบิณฑบาตเพื่อรับอาหาร หรือทานอื่นๆ ในเวลาเช้า ชาวพุทธที่ออกมาตักบาตรจะนำของทำทานต่างๆ เช่น ข้าวสาร อาหารแห้ง มาถวายพระภิกษุสงฆ์ด้วยจิตที่น้อมนำให้เกิดกุศลบุญ พร้อมทั้งแผ่ส่วนกุศลให้แก่ ญาติ เจ้ากรรมนายเวร หรือผู้ล่วงลับไปแล้ว ดังนั้นจึงไม่แปลกเลยที่พวกเราชาวไทย ชาวพุทธจะคุ้นเคยกับ การตักบาตร แต่บรรยากาศหรือการปฏิบัติตนในการตักบาตรของพวกเราชาวไทย กลับไม่ข้อกำหนด หรือการเรียนการสอนในการตักบาตร หรือเคร่งเครียด ออกกฏ หรือมารยาทในการตักบาตร หรือสั่งสอน สั่งสม ส่งต่อกัน จากรุ่นสู่รุ่น เหมือนกับ ที่หลวงพระบาง ......
การตักบาตรข้าวเหนียว ถือเป็นประเพณีทางพุทธศาสนาของชาวหลวงพระบาง และเป็นความงดงาม สำหรับชาวพุทธมามะกะทั่วโลก ประเพณีการตักบาตรข้าวเหนียวของชาวหลวงพระบางนี้ จึงถือเป็นจุดที่สำคัญในด้านท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมของหลวงพระบาง
การตักบาตร ที่หลวงพระบาง ถูกเรียกว่า การตักบาตรข้าวเหนียว เพราะส่วนมากหรือตามปกติชาวหลวงพระบางมักจะใส่บาตรด้วยข้าวเหนียวเพียงอย่างเดียว ส่วนกลับข้าว เมื่อพระกลับวัดแล้ว พอถึงเวลาฉัน แต่ละวัดจะเคาะเกราะไม้ไผ่เป็นสัญญาณให้ชาวบ้านรับรู้ ชาวบ้านก็จะยกพาข้าวหรือสำรับกับข้าวที่เตรียมไว้แต่เช้าไปถวายพระที่วัด ซึ่งเรียกว่าการ “ ถวายจังหัน” ดังนั้น การตักบาตรข้าวเหนียวจึงมิได้หมายความว่าต้องการให้พระฉันแต่ข้าวเหนียวแต่เพียงอย่างเดียว
อีกทั้ง การใส่บาตรของชาวหลวงพระบางนั้น จะเปลี่ยนเวลาไปตามฤดูกาล ให้สังเกตจากเสียงกลองของวัด หากมีเสียงย่ำกลองเมื่อใด แสดงว่าพระสงฆ์เตรียมตัวจะออกบิณฑบาตแล้ว ชาวบ้านจะรีบปูเสื่อตรงริมทางที่พระจะเดินผ่าน ผู้หญิงต้องนุ่งซิ่นและมีแพรเบี่ยงหรือผ้าสไบพาดไหล่ไว้เสมอสำหรับเป็นผ้ากราบพระ ส่วนผู้ชายต้องนุ่งกางเกงขายาวและมีผ้าพาดเช่นกัน และเวลาใส่บาตรจะต้องนั่งคุกเข่า เพื่อมิให้ทำตัวเทียมพระสงฆ์
เมื่อรู้ข้อมูลเบื้องต้นกันไปแล้วจะขอมาเล่าถ่ายทอดความรู้สึกในช่วงเช้าวันที่ได้ไป ตักบาตรข้าวเหนียว ที่หลวงพระบาง ให้เพื่อน ๆ ชาว รูท อิท! ฟังหน่อยแล้วกัน...
ยามเช้าวันรุ่งขึ้น ที่หลวงพระบาง ในเวลาตี 5 ชาวหลวงพระบาง ต่างก็ตื่นกันแต่เช้า ออกไปตลาด ช่างคึกคัก รับอากาศหนาว ๆ ทำให้ตื่นตัวดีนักแล... วันนี้ พวกเราทีมงาน เริ่มต้นกันในกิจกรรม เดินตลาด และตักบาตรข้าวเหนียว ไกด์ท้องถิ่น แนะนำให้เราซื้อ ข้าวเหนียว เป็นกิโล ที่ตลาด เพื่อเตรียมไปตักบาตร บริเวณหมู่บ้าน ไม่ควรไปซื้อข้างทาง ที่เขาขายกันบริเวณที่ตักบาตร เพราะมันจะวุ่นวาย และไม่เรียบร้อย อีกทั้ง ก่อนออกจากโรงแรม ทางไกด์ยังบอกเรื่องการแต่งกายที่เหมาะสมอีกด้วย ว่าเราควรแต่งกายให้สุภาพมิดชิด ไม่ควรส่วมเสื้อเปิดไหล่ เปิดคอ หรือกางเกง กระโปรงสั้น เพราะถือว่าไม่ให้เกียรติประเพณีการตักบาตร ของหลวงพระบาง
อีกทั้ง ยังมีเอกสารและป้ายที่ เกี่ยวกับหลักการปฏิบัติในการตักบาตรข้าวเหนียว ไว้หลายภาษา ซึ่งในภาษาไทย มีใจความ ดังนี้:
- เฝ้าดูการตักบาตรในอาการสงบเสงี่ยม ท่านจงทำทานเมื่อท่านเห็นว่ามีความสำคัญสำหรับท่านและปฏิบัติในอาการสำรวม
- โปรดซื้ออาหารในตลาดในตอนเช้าแทนที่จะไปซื้ออาหารจากร้านค้าตามบาทวิถีที่พระภิกษุสงฆ์เดินผ่าน
- ถ้าท่านไม่ประสงค์ที่จะทำบุญ ขอความกรุณารักษาระยะห่างที่เหมาะสม และ แสดงอาการสำรวม อย่าเข้าไปกีดขวางในช่องทางที่พระภิกษุสงฆ์จะเดินผ่าน หรือบริเวณที่ผู้คนจะเข้าไปทำบุญ
- โปรดอย่าถ่ายรูปพระภิกษุสงฆ์ในระยะกระชั้นชิดจนเกินไป เนื่องจากแสงแฟลชจากกล้องถ่ายรูปจะรบกวนแก่พระภิกษุสงฆ์และชาวบ้านอย่างมาก
- กรุณาแต่งกายสุภาพเรียบร้อย โดยเฉพาะอย่างยิ่ง หัวไหล่ หน้าอก และขา ควรมีการปกปิดอย่างมิดชิด
- ห้ามถูกเนื้อต้องตัวพระภิกษุสงฆ์
- ห้ามรถบัสขนาดใหญ่เข้าจอดในบริเวณเขตมรดกโลกของหลวงพระบาท เนื่องจากมักก่อความรำคาญอย่างมาก อย่าขับรถบัสตามขบวนของพระภิกษุสงฆ์ เพราะท่านอาจจะอยู่สูงกว่าพระภิกษุสงฆ์ ซึ่งเป็นเรื่องที่ชาวลาวถือว่า ไม่เคารพพระภิกษุสงฆ์อย่างยิ่ง
การร่วมทำบุญตักบาตรด้วยอาการที่เคารพต่อสิ่งศักดิ์สิทธิ์ และเชิดชูความงดงามของพุทธศาสนา ชุมชน และองค์การต่าง ๆ ของหลวงพระบาง
ขอขอบพระคุณล่วงหน้าสำหรับความร่วมมือ
ซึ่งเมื่อเห็นป้ายแบบนี้แล้ว ตัวเราเอง มีความรู้สึกชื่นชมในความจริงจัง และความภาคภูมิใจในประเพณีของชาวหลวงพระบางจริง ๆ
และเมื่อเข้าสู่บริเวณหมู่บ้าน ชาวบ้านพร้อมใจกันมา เตรียมสถานที่ตักบาตร ใส่ชุดสุภาพ ใส่สไบ และไกด์ก็ส่งสไบมาให้เราใส่ด้วย รู้สึกถึงบรรยากาศที่สงบ และกิริยาก็สงบสุขภาพ เรียบร้อยตามมาเองโดยอัตโนมัติเชียวค่ะ ....
การเตรียมสถานที่ตักบาตรของชาวหลวงพระบาง มีการจัดโต๊ะ เรียงเป็นแถว ตามถนนทางเดินระหว่างหมู่บ้าน ปูผ้า ปูเสื่อ นั่งพับเพียบ รอคอยการมาของพระสงฆ์ อย่างเงียบสงบ และตั้งอกตั้งใจ.... บรรยากาศแบบนี้ ทำให้จิตเราน้อมเข้าสู่ความสงบ ความน่าเลื่อมใสในพุทธศาสนา และมีสมาธิ แน่วแน่ในการตักบาตรครั้งนี้มากขึ้นอีก ยิ่งเสียงระฆังดัง พระสงฆ์เดินมาเป็นขบวนอย่างสำรวม ท่ามกลางบรรยากาศเย็น ๆ ยามเช้า เสียงนก และภาพการตักบาตรของชาวบ้านหลวงพระบาง ที่พาลูก หลาน เด็กเล็ก ๆ มาตักบาตร สอนให้ไหว้ ให้สาธุ ช่างงดงาม ประทับใจ เราจริง ๆ ..........ยิ่งหลังจากตักบาตรเสร็จ ได้หันไปยิ้มน้อย ๆ กับคนข้าง ๆ พร้อมยกมือกล่าว อนุโมทนาสาธุ ร่วมกันนั้น ยิ่งทำให้ใจ อิ่มเอิ่บ ยิ่งขึ้นอีกมากมาย .....
บรรยากาศและความประทับใจ ใน การตักบาตรข้าวเหนียว ที่หลวงพระบางนี้ จึงตรึงตรา ประทับใจ อยู่ที่เวลา..........
หลังจากตักบาตรเสร็จ พวกเราก็ไปต่อกันที่วัด และได้เห็นชาวบ้าน ผู้เฒ่า ผู้แก่ นำอาหารคาว หวาน มาถวายพระในวัด และภาพรอยยิ้มที่อิ่มบุญ รอยยิ้มพิมพ์ใจ น่าประทับใจ จนมิอาจลืม....วันนี้ .... ประเพณี ตักบาตรข้าวเหนียว.........ณ หลวงพระบาง........
หาก การทำบุญตักบาตรข้าวเหนียว ในวันนั้น เป็นการสร้างบุญร่วมกันกับชาวหลวงพระบาง ตัวฉัน ก็ขอให้ผลบุญนั้น ส่งให้ ฉันได้มีโอกาศกลับไปเยือนถิ่น แห่งดินแดนพุทธศาสตร์ ณ นามหลวงพระบาง....อีกครั้งด้วย .......เทอญ.............
สนใจไปเที่ยวหลวงพระบาง ติดต่อทีมงาน Route it! Asia ได้นะค่ะ ที่ www.facebook.com/routeitasia หรือ www.routeitasia.com
